0
ЖЕТІНШІ САБАҚ

7.1. Мәтіннен алынған етістіктердің құрамын анықтаңыздар және аударыңыздар.
Қолданылды-құрамды-использован, қамтамасыз ету-күрделі-обеспечивать, құлдырап кетті-күрделі-развален, өткізіп-құрамды-пропустить, жұмыс жүргізді-күрделі-провел, әкеліп соқты-күрделі-привело, жүзеге асырылды-күрделі-реализован, бөлді-дара-разделил, алға қойылды-күрделі-поставлен вперед, өрлеу жолына түсті-күрделі-на пути развития, өсіп отырды-күрделі-рос, құрады-құрамды-составил, ықпалын тигізіп-күрделі- , жақсара түсті-күрделі-похорошел.


7.3. Мәтінді пайдаланып, кестені толықтырыңыздар


кезеңдер мәселелер жасалған шаралар
Vкезең Қазақстан экономикалық өрлеу жолына түстi жұмыссыздық қысқарып, халықтың жағдайы жақсара түстi.


Ivкезең Қазақстан – 2030» даму стратегиясы қабылданды нарықтық экономикалық институттар мен инфрақұрылымды дамыту, инвестициялық және сақтандыру компанияларын, биржалар мен аудиторлық фирмалар құру, ұлттық валюта бағамының тұрақтылығына қол жеткiзу
ІІІ кезең макроэкономиканы тұрақтандыру бағдарламасы қабылданды. жеке меншікті заңдастыру, биржалар мен аудиторлық фирмалар құру, қатаң түрде бюджет-салық саясатын жүргiзу, ұлттық валюта бағамының тұрақтылығына қол жеткiзу т.б.

Iiкезең халық тұрмысының күрт төмендеуіне әкеліп соқты. Бұл кезеңде мемлекет тарапынан меншiк қатынастарын қайта құру, жеке меншiктi заңдастыру, «рубль аймағынан» шығу және ұлттық валюта — теңгенi енгiзу, валюта-қаржы және банк жүйесiн өзгерту тәрізді шаралар жүзеге асырылды.
Iкезең Қазақстанда экономикалық жағдай шиеленiсiп, құлдырап кетті. Ол үшін сыртқы реттеуiштердi енгiзу, сыртқы экономикалық қызмет нысандарын кеңейту, валюталық тәртiптi тұрақтандыру, кәсiпкерлiктi, шағын және орташа бизнестi дамыту т.б. бағытта жұмыс жүргізілді


7.4. Тиісті жалғауларын жалғаңыздар.
1. Сен дәрісханада отырсың 2. Ол асхананың жанында тұрды 3. Сіз кілемнің үстінде жатырсыз 4. Сендер көшеде жүрсіңдер 5. Мен көлдің жағасында жүрмін 6. Біз далада жүрміз 7. Сен қайда тұрасың? 8. Олар саябақта жүрген 9. Сендер неге отырсыңдар? 10. Бастығың демалыста жүрді ме? 11. Сіздер далада тұрсыздар ма? 12. Сендер тұрған жоқсыңдар ма?

7.5. Етістікті болымсыз түрге айналдырыңыздар.
Мен көшеде жүрмін-жүрген жоқпын. Сіздер ақылдасып отырсыздар-отырған жоқсыңдар. Олар көлге шомылып жүр-шомылып жүген жоқ. Біз аялдамада тұрмыз-тұрған жоқпыз. Сен тапсырма орындап отырсың-орындап отырған жоқсың. Ол таңғы асын ішіп жатыр-ішіп жатқан жоқ. Сіз кешігіп жатырсыз-кешігіп жатқан жоқсыз. Сендер қалада тұрып жатырсыздар-тұрып жатқан жоқсыздар.

7.6. Қазақ тіліне аударыңыздар.
1.Мен лекцияда отырмын(жиналыста,аялдамада,қонақта,автобуста)
2.Сен төсеке жатқан жоқсың(бөлмеде,қонақжайда,ауруханада)
3.Сіз вокзалда тұрған жоқсыз(терезенің алдында,кезекте,менің жанымда)
4.Кітап үстелде жатқан жоқ(сөреде,шкафта)
5.Біз музейде жүрген жоқпыз(тауда,сабақта,іс-сапарда,кеште)

7.7. Көп нүктенің орнына тиісті қосымшаларды қойып жазыңыздар және сұраққа болымды, болымсыз түрде жауап беріңіздер.

1. Біздің еліміз қарқынды дамып келеді ме?
Біздің еліміз қарқынды дамып келеді.
Біздің еліміз қарқынды дамып келмейді.

2. Тәуелсіздік жылдарында ел экономикасы құлдырап кетті ме?
Тәуелсіздік жылдарында ел экономикасы құлдырап кетті.
Тәуелсіздік жылдарында ел экономикасы құлдыраған жоқ.

3. Қазір шағын кәсіпкерлікті дамытуға жағдай жасалады ма?
Қазір шағын кәсіпкерлікті дамытуға жағдай жасалады.
Қазір шағын кәсіпкерлікті дамытуға жағдай жасалмайды.

4. Еліміздің дамыған елдер қатарына кіру бағыты айқындалды ма?
Еліміздің дамыған елдер қатарына кіру бағыты айқындалды.
Еліміздің дамыған елдер қатарына кіру бағыты айқындалған жоқ.

5. Жалпы ішкі өнім жыл сайын өсіп отыр ма?
Жалпы ішкі өнім жыл сайын өсіп отыр.
Жалпы ішкі өнім жыл сайын өсіп отырған жоқ.

6. Экономикалық өрлеу Қазақстандағы әлеуметтік жағдайға дұрыс ықпалын тигiзіп келе ме?
Экономикалық өрлеу Қазақстандағы әлеуметтік жағдайға дұрыс ықпалын тигiзіп келеді.
Экономикалық өрлеу Қазақстандағы әлеуметтік жағдайға дұрыс ықпалын тигiзбей келеді.

7.8. Төмендегі етістіктерді осы шақта (болымды, болымсыз) жіктеңіздер.
Жағдай жасау, көбейту, тұрақтандыру, еңсеру, қол жеткізу, өзгерту, қамтамасыз ету, айқындау, реттеу, енгізу, жүргізу, қайта құру, қалыптастыру, төмендету, құрау, жақсарту, қабылдау, өсіру, дамыту, шиеленістіру.

Мен жағдай жасап жатырмын, жағдай жасап жатқан жоқпын
Сен жағдай жасап жатырсың, жағдай жасап жатқан жоқсың
Ол жағдай жағдай жасап жатыр, жағдай жасап жатқан жоқ
Біз жағдай жасап жатырмыз, жағдай жасап жатқан жоқпыз
Сендер жағдай жасап жатырсыңдар,жағдай жасап жатқан жоқсыңдар
Олар жағдай жасап жатыр,жағдай жасап жатқан жоқ

Мен көбейтіп жатырмын,көбейтіп жатқан жоқпын
Сен көбейтіп жатырсың,көбейтіп жатқан жоқсың
Ол көбейтіп жатыр,көбейьіп жатқан жоқ
Біз көбейтіп жатырмыз,көбейтіп жатқан жоқпыз
Сендер көбейтіп жатырсыңдар,көбейтіп жатқан жоқсыңдар
Олар көбейтіп жатыр,көбейтіп жатқан жөқ

Мен тұрақтандырып жатырмын,тұрақтандырып жатқан жоқпын
Сен тұрақтандырып жатырсың, тұрақтандырып жатқан жоқсың
Ол тұрақтандырып жатыр, тұрақтандырып жатқан жоқ
Біз тұрақтандырып жатырмыз, тұрақтандырып жатқан жоқпыз
Сендер тұрақтандырып жатырсыңдар, тұрақтандырып жатқан жоқсыңдар
Олар тұрақтандырып жатыр, тұрақтандырып жатқан жоқ


Мен өзертіп жатымын, өзертіп жатқан жоқпын
Сен өзгертіп жатырсың, өзертіп жатқан жоқсың
Ол өзгертіп жатыр, өзертіп жатқан жоқ
Біз өзгертіп жатырмыз, өзертіп жатқан жоқпыз
Сендер өзгертіп жатырсыңдар, өзертіп жатқан жоқсыңдар
Олар өзгертіп жатыр, өзертіп жатқан жоқ



7.10. Жоғарыдағы сұхбаттан нақ осы шақ және ауыспалы осы/келер/шақтағы етістікті теріп жазыңыздар; құрамы бойынша талдаңыздар.

Үлгі: көбейеді: көп – үстеу; -ей – етістік тудыратын жұрнақ; -е – ауыспалы осы шақ жұрнағы; -ді – ІІІ жақты тиянақтаушы тұлға; дара етістік, ауыспалы осы шақ т.б.


атқарып жатыр,ат-зат есмі,қар-бұйрық етіс,ып-көсемше, жатыр-көмекші етістік

болып отыр,бол-түбір,ып-көсемше

жүріліп жатыр,жүр-түбір,іл-өзге етіс,іп-көсемше, жатыр-көмекші етістік

салып жатырмыз,сал-түбір,ып-көсемше,жатыр-көмекщі,мыз-жіктік жалғау

көздеп отырмыз,көз-түбір,де-бұйрық етіс,мыз-жіктік жалғау

пайдалана аламыз,пайда-түбір,лан-бұйрық етіс,а-көсемше, ал-түбір,а-көсемше,мыз-жіктік жалғау


7.12. Сөз тіркестеріне сыңар ойлап табыңыздар.
отандық экономикамен айналысу.
отандық өндірісте жұмыс істеу.
отандық ішкі өнімді білу.
отандық тауарды тұтыну.
отандық өндірушілермен кездесу. халықтың тұрмысы бақылануда.

халықтың күнкөрісі нашарлап келеді.
халықтың жағдайы өте жақсы.
халықтың табысы жоғары.
халықтың денсаулығы мықты. ұлттық саясатпен айналысу.

ұлттық валютаны білу.

ұлттық құндылықты сақтау.
ұлттық университетте оқу.

ұлттық байлықты сақтау.

Теги:

Другие новости по теме:

Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.