0
13.2. Сөз тіркестерін мәтіннен тауып жазыңыздар.

экономическими рычагами рыночного мехнизма – Нарық механизмінің экономикалық маңызды иінтірегі
платежоспособная потребность – төлеуге қабілетті қажеттілігі
по сложившимся на рынке ценам – нарықта тұрақталған баға бойынша
пока за их удовлетворение не нужно платить деньги – оны қанағаттандыру үшін ақша төлемейінше
разумный спрос – ақылды сұраным
зависит от множства факторов – көптеген факторларға байланысты болады
покупатель предлагает со стороны – алушылардың сұранысы
позволяет потребителям – тұтынушыға берілетін
ограничивает спрос –сұранысты шектейді
монопольное положение –монополдық жағдай
на предолжение вляет –усыныска асер етеди
по рыночное цене – нарық бағасы бойынша


13.4. Жақшадағы сөз тіркестері мен сөздерді аударыңыздар.
1. (Равновесие производства и потребления) экономиканың үйлесімділігін (определяет).ондиру мен тутынудын тендиги -анкытайды соответствие экономики
2. (Математически закон спроса) А.Курно 1838 жылы (объяснил). Сураныстын математикалык заны-тусиндирди
3. (Рыночный механизм) баға үшін бақылауды (исключает).нарыктык механизм-контролировать цен
4. (Уменшение спроса) қалыпты бағаның төмендеуіне (приводит).сураныстын азаюы-акеледи-снижение цен
5. (Рост предложение) қалыпты бағаның ұлғаюына (ведет).усыныстын өсуі-акеледи-рост цен

13.5. Төмендегі сөйлемдерге сұрақ ойластырыңыздар.
- Адамдардын суранысында шек барма? Если ли у человека ограничения спросу
- Адамның сұранысында шек жоқ.

- Сұраныс не истемегенше жалгаса береди? Спрос будет продолжаться пока не заплатишь
- Сұраныс ақша төлемейінше жалғаса береді.

-Сатып алушылар тауарды арзанырак сатып алгысы келеме?
Покупатели хотят купить товары по низким ценам?
- Сатып алушылар тауарды арзанырақ сатып алғысы келеді

- Суранымды айкындайтын негизги фактор кандай? Фактор который определет спрос
- Сұранымды айқындайтын негізгі фактор – ақша.

- Бағаны түсіру тұтынушыға көп тауар сатып алуға мүмкіндік береди ме?
- Бағаны түсіру тұтынушыға көп тауар сатып алуға мүмкіндік береді. Снижение цен приводит к большим продажам

- Спрос и предложение они связаны друг с другом и противоречат. Сұраныс пен ұсыныс бір-бірімен байланыста, қайшылықта болады.ма?
- Сұраныс пен ұсыныс бір-бірімен байланыста, қайшылықта болады.





13.6. Сызбаны толықтырыңыздар.


Усыныс-
техникалық өрлеу, өндірушінің монополдық жағдайы,баға, нарықтағы сатушылардың саны, салықтың мөлшері, ақшаның құнсыздануы, (технический прогресс, монопольное положение,цена,цены на рынке,налоги,инфляция)


сураныс-
халықтың өсуі, нарықтың көлемі, тұтынушыға берілетін жеңілдік, тұтынушылардың субъективтік талғамы, тауарлардың бар-жоғы,
( демография,объем рынка,скидки для потребителей,субъективные вкусы потребителей,наличия товаров)



13.7. Етістіктерге есімше жұрнақтарын және есім сөз қосымшаларын жалғап, аударыңыздар. причастие
Реттеу-реттемек-хочет привести в порядок, сатылу-сатылмак, тұтыну-тұтынбақ-употреблять, басқару-баскармақ-управлять, ойлап шығару-ойлап шығармақ-придумать, төлеу-төлемек-платить, өзгерту-өзгертпек-изменить, жалғастыру-жалғастырмақ-продолжать, сатып алу сатып алмақ-купить, қабылдану-қабылданбақ-принимать, ұсынып көру-ұсынып көрмек-предлагать, сұрақ қою-сұрақ коймақ-спросить, жауап беру-жауап бермек-отвечать, ескерту-ескертпек-предупреждать, арзандату-арзандатпақ-снизить, сұранысын білу-знать спрос-сұранысын білмек, сенімді болу-сенімді болмақ-быть уверенным, үйлестіру-согласовывать-үйлестірмек, әсер ету-әсер етпек-влиять, шешім қабылдау-шешім қабылдамақ-принять решение, көбейту-көбейтпек-умножать, мүмкіндік беру-мүмкіндік бермек-дать возможность, шектеу-шектемек- ограничивать, жоспарлау-жоспарламақ-планировать, қымбаттау-қымбаттамақ- подорожать, танысу-таныспақ- знакомиться.


13.7.1.Көптік жалғауларын жалғаңыздар.
Реттеулер, сатылулар, тұтынулар, басқарулар, ойлап шығарулар, төлеулер, өзгертулер, жалғастырулар, сатып алулар, қабылданулар, ұсынып көрулер, сұрақ қоюлар, жауап берулер, ескертулер, арзандатулар, сұранысын білулер, сенімді болулар, үйлестірулер, әсер етулер, шешім қабылдаулар, көбейтулер, мүмкіндік берулер, шектеулер, жоспарлаулар, қымбаттаулар, танысулар.

13.7.2.Септеңіздер

етістік а.с і.с. б.с. т.с. ж.с. ш.с. к.с.
Ретте-ген
Ретте-мек
Ретте-р
Ретте-йтін
- -нің -ге -ді -де -нен -мен
- -тің -ке -ты -та -тан -пен
- -дың -ге -ды -де -дан -мен
- -нің -ге -ді -де -нен -мен

етістік а.с і.с. б.с. т.с. ж.с. ш.с. к.с.
Сатыл-ған
Сатыл-мақ
Сатыл-ар
Сатыл-атын - -ның -ға -ды -да -нан -мен
- -тың -қа -ты -та -тан -пен
- -дың -ға -ды -да -дан -мен
- -ның -ға -ды -да -нан -мен


13.7.3. Тәуелдеңіздер
Тәуелдеу:
1)Менің реттегенім
Сенің реттегенің
Оның реттегені
Біздің реттегендеріміз
Сендердің реттегендерің
Олардың реттегендері

2)Менің сатып алғаным
Сенің сатып алғаның
Оның сатып алғаны
Біздің сатып алғанымыз
Сендердің сатып алғандарың
Олардың сатып алғандары


13.7.4. Жіктеңіздер.
Жіктеу:
1)Мен реттеймін
Сен реттейсің
Ол реттейді
Біз реттейміз
Сендер реттейсіңдер
Олар реттейді

2)Мен сатып алдым
Сен сатып алдың
Ол сатып алды
Біз сатып алдық
Сендер сатып алдыңдар
Олар сатып алды






13.8. Есімше тұлғаларының күрделі етістік жасауға қатысуын есте сақтаңыздар. Запомнить грамматику.
Келу (бол-, е-, де-): а) келген болу (келмеген болу), келген қылу (келмеген қылу); келмек болу (келмес-тей болу); келетін болу (келмейтін болу) ; келер болу; б) келген еді (келмеген еді), келген емес (келмеген емес – келді); келетін еді (келмейтін еді); келер еді (келмес еді); в) келген деді (келмеген деді); келер деді (келмес деді); келмек деді (келмес деді); келетін деді (келмейтін) деді.


Сұрау: а) сұраған болды (сұрамаған болды), сұраған қылды (сұрамаған қылды); сұрамақ болды (сұрама-тай болды); сұрайтын болды (сұрамайтын болды); келер болды; б) сұраған еді (сұрамаған еді), сұраған емес (сұрамаған емес – сұрады); сұрамақ еді (сұрамас еді); в) сұраған деді (сұрамаған деді); сұрар деді (сұрамас деді); сұрамақ деді (сұрамас деді); сұрайтын деді (сұрамайтын деді).

13.9. Сөйлемдерді көшіріп жазыңыздар,есімше тұлғалы сөздерге сұрақ қойып, сөйлемдегі қызметін анықтаңыздар.
Поставить вопросы на причастия
1.Өткен ғасырдың аяғында газбен, көмірмен, спиртпен, бумен, керосинмен т.б. қыздырылатын(қандай?) үтіктер ойлап шығарылды.- В конце прошлого века были придуманы утюги которые грелись с помощью спирта,керосина,угля,пара.
2. Қазір адамдар электр үтігін қолданғанды(не істегенді?) ыңғайлы деп санайды. Нынешние люди думают что электрические утюги удобнее.
3. Ине ағаштан, сүйектен, қоладан, темірден жасалған(не істелінген?) . Иголки делали из бронзы,косточек,железы
4. Болаттын істелген(қандай инені?) инені Еуропаға арабтар әкелді. Иголики изготовленные из стали привезли арабы из Европы.
6. Біздің қазіргі пайдаланатын(қандай қайшымыз?) қайшымыз біздің заманымыздың 300-ші жылдары Ежелгі Римде жасалған. Нынешние ножницы были изготовлены в древнем Риме в трехсотых годах до нашей эры.
7. Еуропада қолшатыр пайда болғанына(не істегенге?) бірнеше ғасыр болды. Зонты появились в Европе несколько веков назад.
8. Ол күннен, жауыннан қорғайтын(қандай?) тамаша құрал саналады. Он является прекрасной вещью которая защищает нас от дождя и солнца.
9. Алғашқы қолшатыр теріден жасалынған, әрі ауыр болған. Первый зонт изготавливали из кожи,и он был тяжелым. - причаст.здесь нет.
10. ХІХ ғасырдың ортасында осы күнгі қолшатырды ойлап(не істеп?) тапқаны үшін ағылшын Г.Фокске патент берілген. В середине 19-го века Фокс придумал современный зонт,и ему дали патент.




13.10. Төмендегі кестенің мәнін түсіндіріп беріңіздер және екі жақты аударма (орысшасын қазақшаға, қазақшасын орысшаға аудару) жасаңыздар.
S>D SПредложение превышает спрос Спрос превышает предложение Величина и структура спроса равны величине и структуре предложения товаров
- бағаның өсуі;
- тауардың артық өндірілуі;
- халықта ақша жетіспеушілік. - тауар жетіспеушілік;
- бағаның ашық немесе жабық түрде өсуі. - нарықтағы сұраным бағасы мен ұсыныс бағасының тепе-теңдігінің сақталуы.
Осындай жағдайды болдырмау үшін не істеу керек? Тұрақтылықты сақтау үшін не істеу керек?

- бағаға шектеу қою;
- тауар өндіруді азайту;
- ақшалай кірісті көбейту.
- увеличение
производство товаров;
- повышение цен;
- уменшение
денежных доходов. Определить:
- «объем продаж – цена»;
- «объем продаж – себестоимость»;
- «емкость рынка – цена».


Бағаның өсуі-повышение цен, тауардың артық өндірілуі-увеличение производство товаров, халықта ақша жетіспеушілік - нехватка денег народу, тауар жетіспеушілік-нехватка товаров, бағаның ашық немесе жабық түрде өсуі-открытый и закрытый рост цен, бағаға шектеу қою-огрваничивать цены, тауар өндіруді азайту-уменьшение производства товаров, ақшалай кірісті көбейту- увеличение денежных доходов,емкость- сыйымдылык.

13.11. Төмендегі анықтамаларды қазақ тіліне аударыңыздар, есімше оралымдар аудармасының тиістісін таңдаңыздар.

1)Действие – единица деятельности, определяемая конкретной ситуацей (белгілі бір жағдаймен анықталған, белгілі бір жағдаймен анықталатын).

Әрекет- белгілі бір жағдаймен анықталатын кызмет бірлігі.

2)Поступок – социально оцениваемый акт (әлеуметтік бағаланған әрекет;
әлеуметтік бағаланатын әрекет) поведения.

Іс-әрекет- амалдың әлеуметтік бағаланатын әрекеті.

3)Сознательное поведение – подчинение поведение заранее принятой, осознанной, преднамеренной цели (алдын ала қабылданған, сезінген, мақсатқа жетуге бағытталған; алдын ала қабылданатын, сезінілетін, мақсатқа жетуге бағытталатын).

Саналы іс-әрекет - алдын ала қабылданған, сезінген, мақсатқа жетуге бағытталған іс- әрекетке бағынуы.


4)Делинквентное поведение – поведение противоречащее требования социальных, правовых и нравственных норм (әлеуметтік, құқықтық және әдептілік нормаларына қайшы келетін; әлеуметтік, құқықтық және әдептілік нормаларына қайшы келген).

Санасыз іс-әрекет- әлеуметтік, құқықтық және әдептілік нормаларына қайшы келетін әрекет

13.12. Диаграммаларды пайдаланып, «Болашақ» бағдарламасына сұраныс» тақырыбына диалог (10Ч10) құрастырыңыздар.
С помощью диаграммы придумать диалог на тему «Спрос на программу Болашак».

№1 диаграмма. 2008-2010 жылдардың үміткерлері. №2 диаграмма. Шетелдік білімі бар мамандарға мемлекеттік сұраныс.

№3 диаграмма. Үміткерлердің оқуға ниет білдіруі. №4 диаграмма. Таңдаған елдері бойынша үміткерлердің саны.


13.13. Төмендегі сөз тіркестерін аударыңыздар.
а) Астанадан келген қыз – девочка приехавшая с Астаны
ағаштан жасалған орындық – стул из дерева
металдан жасалған есік – дверь из металла
бәсекеге төтеп бере алатын кәсіпорын –конкурентноспособное предприятие
шақырылған қонақтар –приглашенные гости
айырбасталатын тауарлар –обмениваемые товары
шетелден келетін саяхатшылар –путешественники из зарубежа
оқып жатқан студенттер – читающие студенты
дәріс оқып тұрған профессор –профессор читающий лекцию
сұранымды айқындайтын баға –цена определяюшяя спросы
ұсынысты қабылдайтын маман –специалист принимающий предложения
қажеттілікті қанағаттандыратын іс-әрекет –действие удовлетворяющее нужды
б) народ, строящий новую жизнь – жаңа өмірді құратын халық
развивающиеся страны –дамыған елдер
экономист, знающий потребности – қажеттіліктерді білетін экономист
завод, увеличивающий прибыль –кірісті өсіретін зауыт
расширяющиеся производство –кеңейтілетін өндіріс
человек, воспитанный определенным образом- белгілі бір бейнемен тәрбиеленген адам.
план, составленный нами –біз құрастырған жоспар.

13.14. Көп нүктенің орнына тиісті есімше жұрнағын және қосымшаларды (-атын4+т.ж., -мақ6+б.с., атын4+к.ж.) қойып жазыңыздар, ауызша аударыңыздар.
1.Мен көркем гимнастикамен айналыспақпын, суда жүзетін, өнерпаздар үйірмесіне қатыспақпын , сурет саламын, бірақ ешкімге айтпаймын - Я собираюсь заниматься худ.гимнастикой,собираюсь пойти на плавание,рисую,но никому об этом не скажу.
2. Менің спортпен шұғылданатыныма, коньки тебетініме, дойбы ойнайтыныма, шет тілдер үйірмесіне баратыныма ата-анам қарсы емес. Мои родители не против что я занимаюсь спортом,катаюсь на кноьках,играю в шашки,учу иностранные языки.
3. Біз сабақтан кешікпеуге, үй тапсырмасын үнемі орындап келуге, СӨЖ-ді уақытында тапсыруға, қазақша сөйлемекке уәде бердік. Мы обещали всегда выполнять дом.работы,не опаздывать на уроки,во время сдавать СРС,разговаривать на каз.языке.
4. Алаңға жұмыс іздейтіндерге ұсыныс білдіретін, үй сатып алатын, пәтерін жалға беретін, жұмыс беретін, кәсіпорынды басқаратын, жұмыс істегісі келетін, көп ақша тапқысы келетін, шетелге жұмысқа барғысы келетін адамдар жиналыпты. На площадь собрались люди которые хотят работать,купить квартиры,зарабатывать много денег.

Теги:

Другие новости по теме:

Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.